Skorpiovenator

Autor:	Maciej Ziegler, Paweł Konarzewski
Korekta:	Adrian Tkocz, Tomasz Skawiński

---

Skorpiovenator (skorpiowenator)
Długość	6 m
Wysokość	2,1 w (w biodrach)
Masa	950 kg
Dieta	mięsożerny
Miejsce	Argentyna - Neuquén (dolne osady formacji Huincul)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 <106,2 Ma wczesna kreda (alb)
Systematyka	Dinosauria Saurischia Theropoda Ceratosauria Abelisauridae Brachyrostra ?? Abelisaurinae / ?? Carnotaurinae
Rekonstrukcja Skorpiovenator. Autor: Paleocolour [2]
Mapa znalezisk
Wczytywanie mapy… {"minzoom":false,"maxzoom":false,"mappingservice":"leaflet","width":"auto","height":"350px","centre":false,"title":"","label":"","icon":"","visitedicon":"","lines":[],"polygons":[],"circles":[],"rectangles":[],"wmsoverlay":false,"copycoords":false,"static":false,"zoom":4,"defzoom":14,"layers":["OpenStreetMap"],"overlaylayers":[],"resizable":false,"enablefullscreen":false,"scrollwheelzoom":true,"markercluster":false,"clustermaxzoom":20,"clusterzoomonclick":true,"clustermaxradius":80,"clusterspiderfy":true,"geojson":"","locations":[{"text":"\u003Cb\u003E\u003Cdiv class=\"mw-parser-output\"\u003E\u003Cp\u003Eformacja Huincul - prowincja Neuqu\u00e9n, \u003Ca href=\"/wiki/Argentyna\" class=\"mw-redirect\" title=\"Argentyna\"\u003EArgentyna\u003C/a\u003E\n\u003C/p\u003E\u003C/div\u003E\u003C/b\u003E\u003Chr /\u003E\u003Cdiv class=\"mw-parser-output\"\u003E\u003C/div\u003E","title":"formacja Huincul - prowincja Neuqu\u00e9n, Argentyna\n","link":"","lat":-39.39999999999999857891452847979962825775146484375,"lon":-69,"icon":""}],"imageoverlays":null}

Wstęp

Skorpiovenator to rodzaj abelizauryda żyjącego we wczsnej kredzie na terenach dzisiejszej Argentyny. Jest jednym z najbardziej kompletnych dotychczas znalezionych przedstawicieli Abelisauridae.

Materiał kopalny

Plik:219 Arg ElChocon Museo dino.JPG

Holotyp. Fot: Simona.cerrato [1].

Holotypem jest artykułowany szkielet oznaczony numerem katalogowym MMCH-PV 48, który znajduje się w Museo Municipal "Ernesto Bachmann" w Villa El Chocón. Okaz typowy jest dość kompletny - nie zawiera jedynie tylnych kręgów ogonowych i większości kości kończyn przednich.

Materiał przypisany o numerze katalogowym MMCh-PV 255 to proksymalny koniec prawej kości piszczelowej. Kość jest o 9% większa niż u okazu holotypowego (Cerroni i in., 2022).

Budowa

Jak u wielu abelizaurydów, czaszka Skorpiovenator była wysoka, krótka i ozdobiona grzebieniami, bruzdami oraz guzkami. Na każdej kości czołowej znajdowały się dwa zgrubienia. Wśród cech wyróżniających skorpiowenatora była m.in. liczba zębów w kości szczękowej oraz zębowej - miał on ich aż 19 oraz 21, czyli więcej niż pozostali członkowie Abelisauridae. Miał również zredukowane okno (zagłębienie przedoczodołowe) na kości szczękowej. Dodatkowo z boku żuchwy znajdowała się gruba i wydatna narośl utworzona z kości jarzmowej oraz kwadratowo-jarzmowej. Otwór znajdujący się w żuchwie był szeroki. Dzięki temu kość zębowa była luźno połączona z kośćmi znajdującymi się za nią, podobnie jak u Carnotaurus i Majungasaurus. Cechą skorpiowenatora i wielu innych abelizaurydów było skrócenie i bardzo silne skostnienie góry czaszki i zmniejszenie oczodołu. Być może to miało na celu absorbowanie wstrząsów. Wytworzenie rogopodobnych struktur i wzmocnienie czaszki nastąpiło prawdopodobnie niezależnie u wielu abelizaurydów (Canale i in., 2009; 2026).

Cerroni i in. (2022a) za pomocą tomografu komputerowego zbadali czaszkę Skorpiovenator. Miała ona liczne otwory na kościach nosowych oraz rząd dużych dziur na sklepieniu czaszki, które prawdopodobnie łączyły się ze sobą. Zapewne tworzyły one układ nerwowo-naczyniowy, który był on związany z bocznymi naczyniami nosowymi. Być może był unerwiony przez nerw trójdzielny, co wskazywałoby na zwiększony dopływ krwi do tych kości. Zapewne pomagał dinozaurowi chronić mózg przed przegrzaniem lub zwiększał ukrwienie skóry, przez co mogło służyć komunikacji między osobnikami. Carnotaurus również miał wewnętrzny system kanałów połączonych jak Skorpiovenator, ale był znacznie mniejszy.

Cerroni i in. (2022b) dokładnie opisali szkielet obwodowy u Skorpiovenator i porównali go z jego kuzynami. Wyróżnili oni nowe autapomorfie, które pozwalają odróżnić skorpiowenatora od innych Abelisauridae.

Wymiary

Skorpiovenator był średniej wielkości abelizaurydem. Paul (2010) ocenia go na 7,5 m i 1,7 t - prawdopodobnie wynika to z pomiarów rekonstrukcji z ryc. 1c w Canale i in., 2009, wg której kość udowa ma ok. 93 cm, lecz metrowa skala wydaje się zbyt krótka, co prowadzi do przeszacowania rozmiarów. Oficjalne, bardziej prawidłowe oszacowanie to ok. 6 m (Canale i in., 2009; por. ryc. 1b w Canale i in. oraz ryc. 6 w Novas i in., 2013; z kolei skala w ryc. 2 a-b w Canale i in. wydaje się około dwukrotnie zawyżona - z rysunku można wymierzyć, że czaszka ma tylko ok. 28 cm; wymiary podane w tab. 1 w Juárez-Valieri i in., 2011 są zapewne odczytane z tego rysunku). Według Moliny Pereza i Larramendiego (2019) osiągał 6 m, masę 950 kg oraz 2,1 ma wysokości w biodrach.

Filogeneza

Według analiz kladystycznych Skorpiovenator jest przedstawicielem Brachyrostra, który mieści się blisko Ekrixinatosaurus - zob. Ceratosauria#Kladogramy. Jedynie analiza D'Orazi Porchetti i in. (2011) wskazuje, że nie we wszystkich najbardziej parsymonicznych drzewkach Skorpiovenator należy do Carnotaurinae i Brachyrostra (być może wynika to z wpływu fragmentarycznych skamieniałości umieszczonych w analizie). Analiza przeprowadzona przez Cerroniego i in. (2022a) wykazała, że znajduje się poza kladem Ekrixinatosaurus i Ilokelesia, a jest bliżej spokrewniony z Carnotaurus, Aucasaurus i Niebla.

Paleośrodowisko

Skorpiovenator nie był jedynym dużym teropodem z formacji Huincul - żył tam też jego bliski krewny - Ilokelesia oraz wielkie karcharodontozaurydy Mapusaurus oraz Meraxes. Szczytowe drapieżniki mogły polować na ogromne tytanozaury Argentinosaurus (choć dorosłe osobniki były pewnie zbyt trudną zdobyczą), mniejsze rebbachizaurydy Cathartesaura oraz na ornitopody. Zobacz więcej Huincul#Paleośrodowisko.

Etymologia

Nazwa rodzajowa pochodzi z połączenia łacińskich słów skorpios (skorpion) i venator (drapieżnik, łowca). Naukowcy nazwali tak dinozaura, ponieważ wokół wykopów kręciło się wiele skorpionów. Epitet gatunkowy nadano na cześć Manuela Bustingorry'ego, właściciela gruntu, z którego wydobyto szczątki.

Spis gatunków

Skorpiovenator	Canale, Scanferla, Agnolin i Novas, 2009
S. bustingorryi	Canale, Scanferla, Agnolin i Novas, 2009

Bibliografia

Canale, J. I., Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Meso, J. G., Palombi, D., & Paulina Carabajal, A. (2026). "The skull beneath the skin: cranial osteology of Skorpiovenator bustingorryi (Dinosauria, Theropoda, Abelisauridae) from the Late Cretaceous of Patagonia, Argentina". Ameghiniana. doi:10.5710/AMGH.20.08.2026.3665

Canale, J. I., Scanferla, C. A., Agnolin, F. L., & Novas, F. E. (2009) "New carnivorous dinosaur from the Late Cretaceous of NW Patagonia and the evolution of abelisaurid theropods" Naturwissenschaften, 96, 409-414.

Carrano, M. T., & Sampson, S. D. (2008) "The phylogeny of Ceratosauria (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 6, 182-236.

Cerroni, M. A., Canale, J. I., Novas, F. E., & Paulina‐Carabajal, A. (2022a). "An exceptional neurovascular system in abelisaurid theropod skull: new evidence from Skorpiovenator bustingorryi". Journal of Anatomy, 240(4), 612-626 doi:10.1111/joa.13258

Cerroni, M. A., Baiano, M. A., Canale, J. I., Agnolín, F. L., Otero, A., & Novas, F. E. (2022b). "Appendicular osteology of Skorpiovenator bustingorryi (Theropoda, Abelisauridae) with comments on phylogenetic features of abelisaurids". Journal of Systematic Palaeontology, 20(1), 2093661. doi:10.1080/14772019.2022.2093661

D'Orazi Porchetti, S., Nicosia, U., Biava, A. & Maganuco, S. (2011) "New Abelisaurid Material from the Upper Cretaceous (Cenomanian) of Morocco" Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 177(3)

Juárez-Valieri, R. D., Porfiri, J. D., & Calvo, J. O. (2011) "New Information on Ekrixinatosaurus novasi Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the “Middle Cretaceous” of Patagonia" [w:] Calvo, J. O., Porfiri, J. D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina". Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169.

Sereno, P. C., Wilson, J. A., & Conrad, J. L. (2004) "New dinosaurs link southern landmasses in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 271, 1325-1330.

Novas, F. E., Agnolín, F. L., Ezcurra, M. D., Porfiri, J. & Canale, J. I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research, 45, 174-215. doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001

http://en.wikipedia.org/wiki/Huincul_Formation

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University